مديريت اطلاع رساني و خدمات مرجع

تاريخچه:

كتابخانه مجلس از سال 1377 با برخورداري از امكانات و فن‌آوري جديد و استفاده از نيروهاي متخصص كتابداري و اطلاع‌رساني و با بهره‌گيري مناسب و مطلوب از دانش جديد اطلاعاتي و ارتباطي و نرم‌افزارهاي مرتبط با اين حوزه همپاي ساير كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني كشور و بعنوان يك كتابخانه پارلماني و مطابق با نگرش‌هاي نوين بين‌المللي جريان آزاد اطلاعات و باتوجه به نيازهاي فزاينده محققان و پزوهشگران گامهاي بزرگي در تحقق اهداف كتابخانه و جامعه پزوهشي و فرهنگي كشور برداشت و با گسترش خدمات و فعاليتهاي اطلاع‌رساني و نقشي را كه در ارائه خدمات به عهده داشت در سازمان و تشكيلات كتابخانه واحدي با عنوان مديريت اطلاع‌رساني و خدمات با اهداف و برنامه‌هاي زير مورد توجه قرار گرفت:

اهداف و برنامه‌ها:

1. ارائه انواع خدمات اطلاع‌رساني به نمايندگان و ساير نهادها و شخصيت‌هاي سياسي و محققان و پزوهشگران با استفاده از پايگاههاي اطلاعاتي كتابخانه و بهره‌گيري از ساير پايگاههاي اطلاعاتي از طريق اتصال به شبكه‌هاي ملي و بين‌المللي.
2. توسعه شبكه رايانه‌اي كتابخانه با استفاده و بهره‌گيري از تكنولوژيهاي مدرن ارتباطي و مخابراتي و سخت‌افزارها و نرم‌افزارهاي مورد نياز كنترل شبكه به منظور تسهيل در ارائه خدمات در سطح ملي وجهاني
3. ارائه انواع خدمات مرجع به نمايندگان مجلس و محققان و پزوهشگران از طريق اشاعه اطلاعات گزينشي (SDI )
4. انتقال اطلاعات ويرايش شده به شبكه كتابخانه
5. همكاري با مديريت روابط عمومي و امور بين‌الملل كتابخانه در برگزاري نمايشگاهها و سمينارها
6. ايجاد تسهيلات لازم براي مراجعان جهت استفاده و دسترسي آنان به كامپوتر و تسريع روند خدمات مرجع به اعضا از طريق راهنماها، دستورالعمل‌ها، كتابدار مرجع و تهيه كپي از اطلاعات مورد درخواستي مراجعان

اهم فعاليت‌ها:

1. برقراري شبكه LAN در كتابخانه
2. توسعه شبكه كتابخانه با استفاده از تكنولوزيهاي مدرن ارتباطي و مخابراتي با توجه به زير ساخت مخابراتي كشور
3. اتصال به شبكه جهاني اينترنت و امكان استفاده از پايگاههاي اطلاعاتي كتابخانه با استفاده از آدرس اينترنتي كتابخانه در سطح ملي و بين‌المللي
4. تجهيز سايت كامپيوتري به انواع تجهيزات سخت‌افزاري و نرم‌افزاري مورد نياز
5. تهيه و طراحي Home page كتابخانه
6. تهيه دستورالعمل استفاده از منابع كتابخانه با همكاري و مساعدت ساير مديريت‌ها
7. بررسي موجودي كتابخانه (شلف خواني) به صورت سالانه و ارائه گزارش در مورد مغايرت‌هاي احتمالي و علل آن
8. تهيه فهرستي از منابع چاپي و غير چاپي كتابخانه و مراكز اسناد به ويژه نسخ خطي و كتابهاي ارزشمند و ارسال آنها به واحد مرمت جهت بازسازي، صحافي و تجليد آنها
9. تهيه پايگاههاي اطلاعاتي و تكميل آنها
10. ديجيتالي كردن مجموعه مواد كتابخانه مجلس شوراي اسلامي
11. پروژه ديجيتالي كردن مشروع مذاكرات مجلس شوراي ملي، اسناد مجلس شوراي ملي
12. تهيه برنامه‌هاي نرم‌افزاري مواد كتابخانه‌اي

اكنون هر يك ازفعاليتهاي فوق الذكر را به تفصيل مورد بحث قرار ميدهيم .

ايجاد شبكه داخلي كتابخانه:

شبكه داخلي كتابخانه در اواخر سال 1377 و اوايل سال 1378 با 50 گره فعال راه اندازي گرديد و سپس در سالهاي بعد به 85 گره فعال ارتقاء پيدا كرد. سرعت شبكه در ابتدا 10 Mps بود كه در سال 1382 به 100 Mps ارتقاء پيدا نمود.

- ايجاد سه ايستگاه اطلاع رساني  جهت ارائه خدمات اطلاع رساني براي مراجعين و محققين در سال 1382.

- راه اندازي شبكه داخلي كتابخانه شماره 2.

- راه اندازي شبكه داخلي ساختمان اداري ومالي كتابخانه در سال 1383.

طراحي وب سايت كتابخانه:

با راه اندازي شبكه داخلي و فعال شدن واحد اطلاع رساني، طراحي وب سايت كتابخانه با همت كارشناسان اطلاع رساني در سال 1378 انجام گرفت  و امكان ارائه خدمات از طريق وب سايت براي محققين فراهم گرديد. با توجه به ضرورت بازنگري در وب سايت واستاندارد نمودن آنها و با توجه بالا رفتن كارايي وب سايت هاي كتابخانه اي، در سال 1380 برنامه بازنگري وب سايت انجام گرفت . وب سايت جديد كتابخانه با تاكيد بر محتواي سازي و ارائه خدمات Online به مراجعين در سال 1382 به دو زبان فارسي و انگليسي راه اندازي گرديد. در وب سايت اين مركز امكان جستجوي منابع  موجود در كتابخانه بصورت پيوسته(OPAC) وجود دارد و كاربران مي توانند از هركجا به اين فهرست دسترسي داشته باشند. امكان دسترسي به منابع فارسي ولاتين ديجيتالي شده اعم از كتب، نشريات، روزنامه ها، دسترسي به بانكهاي اطلاعاتي رايگان موجود در اينترنت و….

ميز مرجع ديجيتالي از جمله خدماتي است كه از سال 1383 به مراجعان و كاربران از راه دور خدمات ارائه مي نمايد. كاربران مي توانند سوالات خود را از منزل و يا هر مكان ديگر بصورت Online   مطرح نمايند و حداكثر ظرف 48 ساعت جواب سوال خود را دريافت نمايند.

امكان سفارش منابعي كه دركتابخانه نيست و مورد نياز كابران مي باشد از طريق وب سايت كتابخانه بوجود آمده است. كاربران مي توانند از طريق اين امكان منبع مورد نياز خود را پس فرم تهيه شده ارسال نمايند . درصورتي كه منابع مورد درخواستي مطابق با سياست فراهم آوري كتابخانه باشد خريداري مي گردد.

ايجاد بزرگراه اطلاعاتي و راهنمايي موضوعي كاربران به منابع مفيد و سودمند موجود دراينترنت از وظايف جديد وب سايت هاي كتابخانه اي به شمار مي رود. اين مركز در راستاي اين وظيفه به طراحي راهنماي موضوعي پرداخته است   و فاز أول اين بزرگراه طراحي گرديده است كه نحوه سازماندهي منابع اينترنتي براساس رده بندي دهدهي ديوييDDC)) مي باشد.

عكس‌برداري ديجيتالي از كتاب‌هاي چاپ سنگي :

با توجه به اهميت كتاب‌هاي چاپ سنگي و حفظ و نگهداري و اطلاع‌رساني اين مجموعه باارزش، كتابخانه مجلس شوراي اسلامي در راستاي اهداف خود در سال‌هاي اخير اقدام به فهرست‌نويسي علمي اين مجموعه كرده است كه اين كار بزرگ در حال اتمام مي‌باشد. و در آيندة نزديك فهرست مجموعه كتاب‌هاي چاپ سنگي كتابخانه چاپ و در اختيار علاقمندان قرار خواهد گرفت.  

در همين راستا و با هدف الكترونيكي كردن اين مجموعه در تابستان 1382 اقدام به اجراي طرح عكس‌برداري ديجيتالي از كتاب‌هاي چاپ سنگي به صورت تمام متن شد كه هم‌اكنون نيز ادامه دارد و تاكنون شش هزار كتاب چاپ سنگي در قالب 1200 عدد CD عكسبرداري شده است. لازم به ذكر است اجراي اين طرح با همكاري گروه خدمات تحقيقاتي حاميان مي‌باشد.

مشروح مذاكرات مجلس شوراي ملي و اسلامي :

 

اين پروژه كه از اواخر سال 1380 شروع شده از پروژه هاي ملي كتابخانه به شمار مي رود شما كليه سخنان نمايندگان مجلس شوراي ملي واسلامي مي باشد كه درمجموعه هايي بصورت سالانه تحت عنوان صورت مشورح مذاكرات چاپ و منتشر شده و مي شود. محدوده زماني اين پايگاه از ابتداي مجلس شوراي اسلامي تا پايان دوره ششم مجلس شوراي اسلامي مي باشد.  

فاز أول پروژه:درفاز أول پس از تكميل كليه مجلدات وشماره هاي مشروح مذاكرات  به بررسي  راههاي ديجيالي نمودن آن پرداخته شده كه پس از مطالعه بر روي اين مبحث ، ابتدا بحثOCR نمودن آن بررسي قرار گرفت كه پس از كار كارشناسي روي اين روش‏ ، بعلت تفاوت زياد فونت ها در شماره ها و جلدهاي اين منبع و عدم توانايي نرم افزارOCR فارسي استفاده از اين روش رد گرديد .  

پس از اين مرحله تصميم گرفته شد كه كليه مطالب مندرج در مشروح مذاكرات دوباره تايپ و ورود اطلاعات گردد . با شروع فاز أول ( يعني ورود اطلاعات) پروژه شروع شده و هم اكنون( آذر 383) تقريباً بيش از 90% محتواي اين منابع ورود اطلاعات گرديد. با توجه به اينكه حجم مطالب بسيار بالا است (تقريباً 150000 صفحه

A3  سه ستونه نام گذاري فايلها مي بايست با دقت زيادي انجام مي گرفت و بر همين اساس دستور العملي براي مجري در نظر گرفت كه مطابق آن عمل شود. هم اكنون فاز أول اين كار در حال اتمام مي باشد.  

انجام فاز دوم (نمونه خواني) ، فاز سوم ( نمايه سازي)، فاز چهارم (طراحي و توليد پايگاه بر روي لوح فشرده) و فاز پنجم ( تحت وب نمودن پايگاه) با توجه به كمبود بودحه اختصاص يافته با كندي درحال پيشرفت مي باشد. اين طرح از حمله طرحهاي  تكفا كتابخانه مجلس شوراي اسلامي مي باشد كه اميد است پس از تصويب بودجه پيشنهادي، اين پروژه ملي كه محققين زيادي را به خود جلب كرده است  ، سرعت بيشتري بگيرد و به اتمام برسد.

  ديجيتالي نمودن نسخ خطي كتابخانه:

 اين پروژه  ازسال 1381 جهت حفاظت و نگهداري از نسخ خطي و دسترس پذير نمودن اين منابع شروع شده است. فاز أول اين پروژه ( ورو د اطلاعات) اين منابع با كار اسكن شروع گرديده است. با توجه به اينكه بيش از 80درصد نسخ خطي كتابخانه ميكرفيلم شده اند با كار كارشناسي وجهت جلوگيري از دوباره كاري و اسكن مستقيم از نسخه، دستگاهي به نام Micro scanner خريداري گرديد كه كار اين دستگاه تبديل ميكروفيلم به نسخه ديجيتال مي باشد.  

تا تابستان سال 83 نزديك به شش هزار نسخه بصورت ديجيتالي درآمده است . ادامه فاز أول و فازهاي بعدي اين پروژه (امكان دسترسي و خريد پيوسته )با توجه به هزينه بالاي آن به طرح تكفا موكول شده است كه اميد است پس از تصويب بودجه مورد نظر توسط شورايعالي اطلاع رساني ، سرعت عمليات پروژه بيشتر و به سرانجام برسد.

 اين پايگاه به پيشنهاد واحد فراهم آوري طراحي گرديده است كه پس چندين جلسه مشورت، فرمت نهايي آن طراحي شده است. اين پايگاه براي سفارش نشريات فارسي و پيگيري سفارشات براي بسياري ازكتابخانه ها مفيد خواهد بود.

اين پايگاه بنابر پيشنهاد مركز اسناد كتابخانه در سال 1379 طراحي گرديده است. اين پايگاه شامل اطلاعات كتابشناختي و تصوير اسناد مرتبط مي باشد.  

انتقال كتب نفيس موجود در كتابخانه به مخزن خطي:

از آنجايي كه ضرورت دارد كتب نايات و  كمياب در مخازن جداگانه اي نگهداري شوند، در همين راستا مديريت اطلاع رساني طي يك پروژه در اوايل سال 1382 برنامه انتقال كتب موجود درمخزن چاپي را به مخزن نفائيس فراهم نمود كه در سه ماهه أول سال 1382 اين كار به پايان رسيد وهم اكنون اين منابع هم رديف نسخ خطي از آنها حفاظت مي گردد و نحنوه ارائه خدمات آنها نيز همانند نسخ خطي مي باشد. 

  وجين كتابهاي مخزن و انتقال انها به انبار:

 روز آمد نگهداشتن منابع وامكان گسترش مجموعه در هر كتابخانه اي ضرورت دارد انجام گيرد تا كتابخانه پويا بماند. با توجه به كمبود جا  و مطابق با سياست مجموعه سازي كتابخانه ( بخش وجين) كتابهايي كه به شرايط نگهداري آنها درمخزن فراهم نبود توسط كارشناسان اطلاع رساني درسال1382از مخزن خارج و پس از صورت جلسه ، به مخزن انبار تحويل گرديد. اين كتابها  در صورت نياز در مخزن انبار براحتي قابل بازيابي مي باشد.

  تبديل شماره هاي قفسه به شماره ثبت:  

 اين پروژه به منظور يكدست نمودن ترتيب چيدمان كتاب در قفسه و همچنين فراهم نمودن گردش كار امانت كتاب توسط نرم افزار پارس آذرخش انجام گرفته است. در اين پروژه درحدود 50000 جلد كتاب طي 3 ماه در سال 1382 انجام گرفته است.