مديريت مركز اسناد كتابخانه مجلس شوراي اسلامي

مركز اسناد كتابخانه‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ با در اختيار داشتن‌ آرشيو اسناد مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ و مجلس‌ سناي‌ سابق‌ داراي‌ غني‌ترين‌ آرشيو پارلماني‌ است‌. اين‌ آرشيو عظيم‌ در اواخر سال‌ 1372 با متجاوز از ده‌ ميليون‌ سند در اختيار كتابخانه‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ قرار گرفته‌ و از اوايل‌ سال‌ 1373 شروع‌ به‌ فعاليت‌ نموده‌ است‌. قبل‌ از اين‌ تاريخ‌ در كتابخانه‌ با اسناد به‌ شكل‌ كتاب‌هاي‌ خطي‌ برخورد مي‌شده‌ است‌. اسناد را در دفتر ثبت‌ نموده‌ و نگهداري‌ مي‌كرده‌اند. نمونه‌ اين‌ نوع‌ اسناد 75 هزار برگ‌ اسناد خانواده‌ متين‌ دفتري‌ مي‌باشد. مهمترين‌ اسناد كتابخانه‌، اسناد ملي‌ است‌ كه‌ در واقع‌ تاريخ‌ قانون‌ گذاري‌ ايران‌ را در بر مي‌گيرد. اين‌ اسناد تا سال‌ 1372 در اختيار قسمت‌ اداري‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ قرار داشت‌. در همين‌ سال‌ نمايشگاه‌ و سميناري‌ به‌ نام‌ مجلس‌ و مدرس‌ برگزار شد كه‌ در واقع‌ بزرگ‌ داشتي‌ براي‌ مرحوم‌ آيت‌ الله‌ مدرس‌ بوده‌ از جانب‌ قسمت‌ اداري‌ مجلس‌ هياتي‌ مامور اين‌ كار شدند كه‌ اين‌ موضوع‌ با اعتراض‌ شديد استاد معظم‌ آقاي‌ حائري‌ مسئول‌ وقت‌ كتابخانه‌ روبرو شد، در نتيجه‌ هيات‌ رييسه‌ مجلس‌ دستور داد كه‌ اين‌ كار بايستي‌ زير نظر كتابخانه‌ انجام‌ شود.

اين‌ مهم‌ انجام‌ گرفت‌ و نمايشگاه‌ مجلس‌ و مدرس‌ در تاريخ‌ 10/9/72 با استفاده‌ از اسناد مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ برگزار شد. پس‌ از برگزاري‌ اين‌ نمايشگاه‌ بايگاني‌ راكد اسناد ملي‌ در اختيار كتابخانه‌ قرار گرفت‌ و همزمان‌ از سوي‌ هيات‌ رييسه‌ مجلس‌ خواسته‌ شد كه‌ اسناد روحانيت‌ به‌ طور كلي‌ از داخل‌ مجموعه‌ برگزيده‌ و چاپ‌ شود، بدين‌ سان‌ دايره‌ مركز اسناد به‌ عنوان‌ يك‌ بخشي‌ از كتابخانه‌ مجلس‌ تاسيس‌ و شروع‌ به‌ فعاليت‌ نمود.

مركز اسناد كتابخانه‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ در راستاي‌ اهداف‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ و اهداف‌ كتابخانه‌ در قالب‌ برنامه‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ و بلندمدت‌ مسئول‌ حفظ‌ و نگهداري‌ و پردازش‌ اطلاعات‌ مستند از اين‌ اسناد گرانبهاست‌.

هدف‌ اصلي‌ اين‌ مركز كمك‌ به‌ محققين‌ در روشن‌ نمودن‌ گوشه‌هاي‌ تاريك‌ تاريخ‌ معاصر كشور مي‌باشد.

مديريت‌ مركز اسناد از چهار واحد زير مجموعه‌ تشكيل‌ شده‌ است‌ كه‌ عبارتند از:

1- واحد اسناد ملي‌ و تاريخي‌

2- واحد ديداري‌ و شنيداري‌

3- واحد گزارش‌هاي‌ دولتي‌

4- واحد اسناد سازمان‌ ملل‌

 

1- واحد اسناد ملي‌ و تاريخي‌:

اين‌ واحد شامل‌ آرشيو اسناد مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ و مجلس‌ سناي‌ سابق‌ است‌، اسناد مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ مربوط‌ به‌ 24 دورة‌ قانون‌ گذاري‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ است‌ كه‌ به‌ صورت‌ طبقه‌ بندي‌ بايگاني‌ (دوره‌اي‌ تاريخي‌) بوده‌ كه‌ همچنان‌ حفظ‌ شده‌ است‌ و شامل‌ موضوعات‌ زير مي‌باشد:

1- عرايض‌، 2- اسناد متفرقه‌، 3- اسناد مربوط‌ به‌ انتخابات‌، 4- دفاتر كميسيون‌ها، 5- قوانين‌ موضوعه‌، 6- اسناد مربوط‌ به‌ مجلس‌ موسسان‌، 7- اتحاديه‌ بين‌ المجالس‌، 8- كارپردازي‌، 9- قوانين‌ مطبوعه‌، 10- بريده‌ جرايد، 11- اسناد حسابداري‌، 12- لوايح‌ چاپي‌، 13- اسناد مربوط‌ به‌ پرونده‌ نمايندگان‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌، 14- اعتبارنامه‌ مربوط‌ به‌ نمايندگان‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌، 15- اسناد مربوط‌ به‌ مجلس‌ سنا.

از جمله‌ وظايف‌ و عملكردهاي‌ اين‌ واحد به‌ شرح‌ ذيل‌ است‌:

- حفظ‌ و نگهداري‌ از طريق‌ ميكروب‌ زدايي‌ و مرمت‌، تهيه‌ ميكروفيلم‌ و اسكن‌ به‌ منظور جلوگيري‌ از آسيب‌ پذيري‌ اسناد

- شناسايي‌ و سازماندهي‌ از طريق‌ استخراج‌ اطلاعات‌، نمايه‌ سازي‌ و آماده‌ سازي‌

- ارائه‌ خدمات‌ به‌ پژوهشگران‌ و محققان‌

- ايجاد بانك‌ اطلاعات‌ اسناد با همكاري‌ ساير مراكز اسنادي‌

لازم‌ به‌ توضيح‌ است‌ براي‌ تهيه‌ نمودن‌ خدمات‌ اطلاع‌ رساني‌، پايگاه‌هاي‌ موضوعي‌ در رابطه‌ با اسناد تاريخي‌ در اين‌ مركز ايجاد شده‌ است‌ كه‌ عبارتند از:

- پايگاه‌ اسناد ملي‌ و تاريخي‌

- پايگاه‌ نمايندگان‌ مجلسين‌ سابق‌

- پايگاه‌ نمايندگان‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌

- پايگاه‌ عكس‌ها و آلبوم‌هاي‌ تاريخي‌ و نقشه‌ها

- پايگاه‌ گزارش‌هاي‌ دولتي‌، كه‌ هدف‌ از ايجاد اين‌ پايگاه‌ها ارائه‌ خدمات‌ اطلاع‌ رساني‌ در اسرع‌ وقت‌ و در راستاي‌ كمك‌ به‌ غني‌ ساختن‌ فرهنگ‌ جامعه‌ اسلامي‌ است‌.

از جمله‌ فعاليت‌هاي‌ پژوهشي‌ كه‌ مركز اسناد در مدت‌ كوتاه‌ خدمتگزاري‌ خود انجام‌ داده‌ است‌ مي‌توان‌ موارد زير را نام‌ برد:

- انتشار اسناد روحانيت‌ دورة‌ دوم‌ تا ششم‌ تقنينيه‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ در چهار مجلد كه‌ در اختيار محققين‌ تاريخ‌ قرار مي‌گيرد. اسناد دوره‌هاي‌ بعدي‌ در دست‌ تدوين‌ است‌.

- تهيه‌ نمايه‌ كتاب‌ مدينة‌ الادب‌ و نظارت‌ بر كار تصحيح‌ و چاپ‌ آن‌ در سال‌ 1377

از اسناد ديگر موجود در اين‌ مركز، بايد از ده‌ هزار سند شخصي‌ مرحوم‌ عبدالحسين‌ ميرزا فرمانفرما و مقداري‌ اسناد متفرقه‌ ديگر نام‌ برد كه‌ همگي‌ مربوط‌ به‌ مقطع‌ تاريخي‌ مشروطيت‌ و بعد از آن‌ مي‌باشد؛ لازم‌ به‌ ذكر است‌ كه‌ اين‌ واحد داراي‌ چهار كارمند است‌ كه‌ سه‌ كارمند آن‌ كار سازماندهي‌ و يك‌ كارمند كار ورود اطلاعات‌ و اسكن‌ را انجام‌ مي‌دهد.

 

2- واحد اسناد سازمان‌ ملل‌:

سازمان‌ ملل‌ متحد در 24 اكتبر 1945 با توافق‌ 51 كشور تاسيس‌ و آغاز به‌ كار نمود. سازمان‌ ملل‌ متحد داراي‌ شش‌ ركن‌ اصلي‌ است‌ كه‌ عبارتند از:

1- مجمع‌ عمومي‌، 2- شوراي‌ امنيت‌، 3- شوراي‌ اقتصادي‌ و اجتماعي‌، 4- شوراي‌ قيموميت‌، 5- ديوان‌ بين‌ المللي‌ دادگستري‌، 6- دبيرخانه‌.

بر اين‌ اساس‌ سازمان‌ ملل‌ چهار هدف‌ اصلي‌ را دنبال‌ مي‌كند كه‌ عبارتند از: حفظ‌ صلح‌ و امنيت‌ بين‌ كشورها، توسعه‌ روابط‌ دوستانه‌ ميان‌ ملت‌ها، حل‌ مشكلات‌ بين‌ المللي‌ و ترويج‌ مساله‌ احترام‌ به‌ حقوق‌ بشر.

گستره‌ وسيع‌ فعاليت‌هاي‌ سازمان‌ ملل‌ كه‌ تقريبا همه‌ شئون‌ بشري‌ را در بر مي‌گيرد و به‌ موازات‌ آن‌ فعاليت‌ هزاران‌ متخصص‌ در زمينه‌هاي‌ مختلف‌، مجموعه‌اي‌ ذي‌ قيمت‌ از اطلاعات‌، مدارك‌ و اسناد را فراهم‌ مي‌آورد. به‌ طوري‌ كه‌ اين‌ سازمان‌ يكي‌ از توليدكنندگان‌ اصلي‌ اطلاعات‌ و منبع‌ عظيم‌ انتشاراتي‌ در جهان‌ محسوب‌ مي‌گردد.

سازمان‌ ملل‌ متحد علاوه‌ بر كتابخانه‌ دگ‌ هموشولد (نيويورك‌) به‌ عنوان‌ محل‌ اصلي‌ انتشارات‌ سازمان‌ به‌ منظور توزيع‌ و اشاعه‌ افزون‌تر اطلاعات‌ سازمان‌ ملل‌ در ميان‌ كشورهاي‌ عضو، از سال‌ 1946، طبق‌ شرايط‌ و مقررات‌ خاصي‌ اقدام‌ به‌ داير نمودن‌ كتابخانه‌ هايي‌ تحت‌ عنوان‌ كتابخانه‌هاي‌ واسپاري‌ در اين‌ كشورها نموده‌ است‌. در حال‌ حاضر 394 كتابخانه‌ واسپاري‌ در 145 كشور عضو دائر و فعال‌ مي‌باشد كه‌ بنا به‌ نياز، بخشي‌ يا همه‌ منابع‌ سازمان‌ را دريافت‌ مي‌نمايند.

كتابخانه‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ از جمله‌ كتابخانه‌ هايي‌ است‌ كه‌ از اولين‌ سال‌هاي‌ تاسيس‌ سازمان‌ ملل‌ و از سال‌ 1948 تاكنون‌، كليه‌ منابع‌ سازمان‌ ملل‌ را به‌ سه‌ زبان‌ انگليسي‌، عربي‌، و فرانسه‌ دريافت‌ مي‌دارد. از اين‌ نظر يكي‌ از كاملترين‌ و غني‌ترين‌ مجموعه‌هاي‌ انتشاراتي‌ اين‌ سازمان‌ را در اختيار دارد كه‌ به‌ لحاظ‌ كمي‌ و كيفي‌ كمك‌ موثري‌ در كليه‌ تحقيقات‌ جاري‌ و بخصوص‌ بين‌ المللي‌ به‌ شمار مي‌آيد. استفاده‌ از اين‌ منابع‌، براي‌ مراجعان‌ رايگان‌ بوده‌ و در تمام‌ اوقات‌ روز بدون‌ هيچ‌ محدوديتي‌ به‌ ارائه‌ خدمات‌ مي‌پردازد.

 

- روش‌ كار بخش‌ سازمان‌ ملل‌:

انتشارات‌ سازمان‌ ملل‌ شامل‌: گزارش‌هاي‌ ادواري‌، سالنامه‌، كتاب‌ و مجله‌ بوده‌ كه‌ مطابق‌ بند 42 دستورالعمل‌ سازمان‌ ملل‌ چون‌ كتابخانه‌ مجلس‌ Fulldepository مي‌باشد به‌ سه‌ زبان‌ عربي‌، انگليسي‌ و فرانسه‌ براي‌ آن‌ ارسال‌ و برابر با فايل‌ خودشان‌ در اين‌ بخش‌ چيده‌ و نگهداري‌ مي‌شوند.

مجلات‌ كه‌ بالغ‌ بر 250 عنوان‌ مي‌باشند از مجموعه‌ تفكيك‌ و كاردكس‌ مي‌شوند و در قفسه‌هاي‌ خاص‌ براساس‌ حروف‌ الفبا حفظ‌ مي‌شوند. باقي‌ نشريات‌ اكثرا شماره‌ رديف‌ دارند و به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ هر سلسله‌ انتشارات‌ با يكي‌ از حروف‌ الفباي‌ لاتين‌ مشخص‌ شده‌ است‌ و سپس‌ شماره‌ رديف‌ مسلسل‌ به‌ هر يك‌ از آنها داده‌ شده‌ است‌.

موادي‌ كه‌ داراي‌ شماره‌ رديف‌ هستند: 1- تفكيك‌ مواد براساس‌ زبان‌، 2- تفكيك‌ براساس‌ حروف‌ الفباي‌ نمايه‌، 3- منظم‌ كردن‌ براساس‌ شماره‌ رديف‌، 4- در مورد كتاب‌ها نوشتن‌ شماره‌ رديف‌ بر روي‌ عطف‌ آن‌، 5- كاردكس‌ كردن‌، 6- قرار دادن‌ در قفسه‌.

موادي‌ كه‌ فاقد شماره‌ رديف‌ هستند: 1- استخراج‌ رديف‌ مواد از (undoc current index) ، 2- تنظيم‌ برگه‌ عنوان‌، 3- نوشتن‌ رديف‌ بر روي‌ عطف‌ كتاب‌، 4- قرار دادن‌ برگه‌ عنوان‌ در برگه‌ دان‌ خاص‌، 5- قراردادن‌ مواد در قفسه‌.

پاسخ‌ به‌ نامه‌ها و پرسش‌ نامه‌ها يكي‌ از كارهاي‌ مهم‌ در بخش‌ نشريات‌ سازمان‌ ملل‌ مي‌باشد. حفظ‌ ارتباط‌ موجود و ارائه‌ پاسخ‌ و جوابيه‌هاي‌ مناسب‌ به‌ نامه‌ها و يا پرسشنامه‌هاي‌ ارسالي‌ از Day Hammun Skjold Library و ساير ارگان‌هاي‌ وابسته‌ به‌ سازمان‌ ملل‌ مي‌باشد، اهميت‌ اين‌ كار به‌ قدري‌ است‌ كه‌ در صورت‌ عدم‌ پاسخ‌ مناسب‌ امكان‌ قطع‌ دائمي‌ مواد ارسالي‌ وجود دارد.

 

چگونگي‌ بازيافت‌ و پاسخ‌ به‌ مراجعين‌:

فهرست‌ اصلي‌ انتشارات‌ سازمان‌ ملل‌ undoc current index مي‌باشد و هر گونه‌ كنترل‌ و بازيافت‌ از طريق‌ مراجعه‌ به‌ آن‌ امكان‌پذير است‌، بدين‌ ترتيب‌ كه‌ كليه‌ انتشارات‌ سازمان‌ ملل‌ و ارگان‌هاي‌ وابسته‌ لااقل‌ به‌ صورت‌ موضوع‌، عنوان‌ و اسم‌ با توضيح‌ مختصر و مفيدي‌ براي‌ هر مورد در اين‌ فهرست‌ به‌ صورت‌ الفبايي‌ و منظم‌ منعكس‌ شده‌ كه‌ يافتن‌ مطلب‌ مورد نظر ضمن‌ توجه‌ به‌ توضيحات‌، شماره‌ سند مزبور نيز كه‌ در بخش‌ سازمان‌ ملل‌ طبق‌ آن‌ فايل‌ شده‌ معرفي‌ مي‌گردد. لازم‌ به‌ ذكر است‌ فهرست‌ مذكور تا سال‌ 1996 به‌ صورت‌ كتاب‌ و چند سالي‌ ميكروفيش‌ و از سال‌ 1997 به‌ صورت‌ ميكروفيش‌ البته‌ خيلي‌ جامع‌ و كامل‌ به‌ دست‌ ما مي‌رسد.

شاخص‌ها و موضوعات‌ مهم‌ دريافتي‌ از سازمان‌ ملل‌ بيشتر در حول‌ محور شش‌ ركن‌ اصلي‌ سازمان‌ ملل‌ و كار گزارش‌ هايي‌ تخصصي‌ آن‌ مي‌چرخد. كارگزاري‌هاي‌ تخصصي‌ سازمان‌ ملل‌ در زمينه‌هاي‌ گوناگون‌ فعاليت‌ مي‌كنند. اين‌ كار گزاري‌هاي‌ تخصصي‌ كه‌ با موافقت‌ نامه‌هاي‌ ويژه‌ با سازمان‌ مرتبط‌ هستند. فعاليت‌ خود را با آن‌ هماهنگ‌ مي‌كنند ولي‌ در عين‌ حال‌ سازماني‌ جدا و مستقل‌ هستند. اين‌ كارگزاري‌ها عبارتند از: سازمان‌ بين‌ المللي‌ كار (ILO) ، سازمان‌ خواوبار كشاورزي‌ (FAO) ، سازمان‌ آموزشي‌، علمي‌ و فرهنگي‌ (UNESCO) ، سازمان‌ بهداشت‌ جهاني‌ (WHO) ، گروه‌ بانك‌ جهاني‌ صندوق‌ بين‌ المللي‌ پول‌ (IMF) ، سازمان‌ بين‌ المللي‌ هوانوردي‌ كشوري‌ (WMO) ، گروه‌ بانك‌ جهاني‌ پشت‌ (UPU) ، اتحاديه‌ بين‌ المللي‌ مخابرات‌ (ITU) ، سازمان‌ i, هواشناسي‌ جهاني‌، سازمان‌ دريانوردي‌ بين‌ المللي‌ (IMO) ، سازمان‌ جهاني‌ مالكيت‌ معنوي‌ (WIMO) ، صندوق‌ بين‌ المللي‌ توسعه‌ كشاورزي‌ (IFAD) ، سازمان‌ توسعه‌ صنعتي‌ ملل‌ متحد (UNIDO) ، آژانس‌ بين‌ المللي‌ انرژي‌ اتمي‌ (IAEA) .

علاوه‌ بر شاخص‌هاي‌ فوق‌ در مورد موضوعات‌ مهم‌ روز جهان‌ نيز منابعي‌ فرستاده‌ مي‌شود از قبيل‌: جنگ‌ اسراييل‌ و مردم‌ مظلوم‌ فلسطين‌، مسائل‌ آلودگي‌ محيط‌ زيست‌، كمبود منابع‌ آبي‌ جهاني‌، آلودگي‌ درياها و ديگر مسائل‌ سياسي‌.

اغلب‌ مراجعه‌ كنندگان‌ اين‌ بخش‌ از محققان‌ و متخصصان‌ در رشته‌هاي‌ حقوق‌ و روابط‌ بين‌ المللي‌ و يا از دانشجويان‌ فوق‌ ليسانس‌ در رشته‌ حقوق‌ بين‌ الملل‌ و علوم‌ سياسي‌ مي‌باشند. در حال‌ حاضر براي‌ مراجعين‌ كتابخانه‌ غير از امكان‌ دستيابي‌ به‌ كليه‌ انتشارات‌ موجود در كتابخانه‌ جستجوي‌ الكترونيكي‌ در كليه‌ سايت‌هاي‌ سازمان‌ ملل‌ از طريق‌ اينترنت‌ در محل‌ كتابخانه‌ ميسر است‌. مسئوليت‌ اين‌ واحد به‌ عهده‌ يك‌ كارشناس‌ مي‌باشد.

 

3- واحد سمعي‌ و بصري‌:

واحد سمعي‌ و بصري‌ به‌ عبارتي‌ مواد ديداري‌ و شنيداري‌ از سال‌ 1377 فعاليت‌ خود را با هدف‌ گردآوري‌، سازماندهي‌، حفظ‌ و نگهداري‌ منابع‌ آغاز نموده‌ است‌. منابع‌ اطلاعاتي‌ موجود شامل‌ 10000 قطعه‌ عكس‌ از عكس‌هاي‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌، سنا، قاجاريه‌ و شوراي‌ اسلامي‌ و CD مشروح‌ مذاكرات‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ و تعداد 100 نقشه‌ شامل‌ نقشه‌هاي‌ ايران‌ و جهان‌ در موضوعات‌ مختلف‌ تاريخي‌ و جغرافيايي‌ مي‌باشد. ثمره‌ تلاش‌ و كوشش‌ اين‌ واحد ايجاد پايگاه‌ اسناد، تصويري‌ مجلس‌ است‌ كه‌ مورد استفاده‌ محققان‌ واقع‌ شده‌ است‌. مسئوليت‌ سازماندهي‌ و اطلاع‌ رساني‌ اين‌ واحد به‌ عهده‌ يك‌ كارشناس‌ مي‌باشد.

از جمله‌ فعاليت‌هاي‌ صورت‌ گرفته‌ در اين‌ واحد عبارتند از:

1- شناسايي‌ هفتاد درصد از آلبوم‌هاي‌ عكس‌هاي‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ و نوشتن‌ كاربرگه‌ آنها.

2- شناسايي‌ آلبوم‌هاي‌ عكس‌هاي‌ مجلس‌ سنا و نوشتن‌ كاربرگه‌ براي‌ آنها و ايجاد پايگاه‌ اسناد تصويري‌ جهت‌ بازيابي‌.

3- شناسايي‌ آلبوم‌هاي‌ عكس‌هاي‌ قاجاريه‌ و نوشتن‌ كاربرگه‌ آنها و ايجاد پايگاه‌ اسناد تصويري‌ جهت‌ بازيابي‌.

4- فشرده‌ كردن‌ صداي‌ نوارهاي‌ ريلي‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ (MP3) و انتقال‌ به‌ CD .

5- اسكن‌ كردن‌ اعتبارنامه‌هاي‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌.